Psychologia twórczości w biznesie

Artykuły z tej kategorii: Autoprezentacje Osobisty styl a konflikt Sztuka relaksacji Inteligencja emocjonalna. Pokaż co potrafisz! Polecane szkolenia: W poszukiwaniu mocy osobistej Doradca kariery w organizacji Moderacja pracy nad problemem Trening twórczości

W ostatnim czasie na rynku szkoleniowym można zaobserwować coraz większe zainteresowanie problematyką psychologii twórczości. Stosowanie kreatywnych technik w celu rozwiązywania problemów wewnątrz firm i przedsiębiorstw przynosi namacalne korzyści. Różne formy stosowanej psychologii twórczości można wykorzystać  wszędzie tam, gdzie potrzebne są niestandardowe rozwiązania i niekonwencjonalne pomysły. Istnieje kilka aplikacji psychologii twórczości w biznesie. Wybór konkretnej formy zależy od potrzeb konkretnego przedsiębiorstwa i celu, jakiemu ma ona służyć.

W biznesie znajduje zastosowanie kilka aplikacji psychologii twórczości. Prawdopodobnie najczęściej zamawiany przez przedsiębiorstwa jest dwudniowy trening technik twórczego myślenia i rozwiązywania problemów. Stosunkowo dużą popularnością cieszą się również bardziej rozbudowane, kilkudniowe treningi twórczości. Wciąż rzadko zamawiane są bardziej specyficzne formy usług w postaci budowy i przygotowania do pracy grupy twórczej wewnątrz przedsiębiorstwa lub twórcze rozwiązywanie konkretnego problemu na zlecenie instytucji.

TRENING TECHNIK TWÓRCZEGO MYŚLENIA

            Trening technik twórczego myślenia ma na celu przedstawienie uczestnikom procedur twórczego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. W toku zajęć, osoby prowadzące uświadamiają grupie „pułapki intelektualne” wbudowane w system myślenia, które prowadzą do błędów w rozumowaniu i obniżają efektywność pracy nad problemem. Jednym z celów treningu jest również wykształcenie u uczestników umiejętności odwoływania się do technik twórczego myślenia w sytuacjach problemowych,  posługiwanie się nimi w swojej pracy.

            Trening prezentuje mniejsze i większe techniki pracy twórczej oraz ćwiczenia podwyższające możliwość korzystania z twórczych zasobów jednostki i zespołu, przygotowujące do efektywnej pracy. Zajęcia kształcą również umiejętność doboru właściwej techniki twórczego myślenia do konkretnego problemu.

            Zajęcia, jak większość treningów psychologicznych, rozpoczynają się prezentacją członków grupy i trenerów oraz kontraktem, w którym ustala się zasady, jakie będą towarzyszyć treningowi przez cały okres jego trwania. Po zapoznaniu się członków grupy ze sobą i ustaleniu reguł pracy, rozpoczyna się część merytoryczna treningu.

            Zwykle na początku (oczywiście sekwencja treści treningu może być różna w zależności od koncepcji trenerów, dynamiki grupy i innych czynników) następuje prezentacja sposobu funkcjonowania ludzkiego umysłu oraz związanych z tym ograniczeń umysłowych i barier, jakie towarzyszą rozwiązywaniu problemów. Prezentowane na treningu twórczych technik metody pracy, pomagają przezwyciężyć bariery związane z naszym sposobem funkcjonowania poznawczego.

             Nie wszystkie warunki i sytuacje sprzyjają kreatywności. Dlatego ważnym elementem treningu jest zapoznanie uczestników z zasadami pracy twórczej jednostki i zespołu. Należą do nich:

- zasada różnorodności - należy dbać o to, by wytwarzać dużą ilość różnorodnych pomysłów, bez względu na to, czy wszystkie okażą się przydatne:

• zasada odroczonego wartościowania - człowiek ma naturalną tendencję do natychmiastowego oceniania tego, co stworzy. Aby powstało coś nowego i cennego, ocena musi zostać odroczona. Dopiero po upływie czasu (np. po przerwie) wybiera się dobre pomysły i ocenia je.
• zasada racjonalnej irracjonalności - w trakcie pracy wskazane jest swobodne korzystanie z intuicji, przeczuć, spekulacji myślowych, uczuć oraz osobistych, racjonalnie nieuzasadnionych preferencji
• zasada kompetentnej niekompetencji - każdy może rozwiązywać nawet takie problemy, na których się nie zna, pod warunkiem, że na poszczególnych etapach pracy zostanie zapewniona kontrola specjalisty
• zasada ludyczności - praca twórcza powinna przebiegać w klimacie humoru i zabawy. Kaufmann twierdził, że „badanie, które stało się nudne prawie zawsze okaże się jałowe”.
• zasada aktualności - w trakcie pracy twórczej liczy się to, co „tu i teraz”. Dobrze jest na chwilę zapomnieć o ograniczeniach i koniecznościach świata zewnętrznego. Takie podejście tworzy szansę dla wyobraźni, chociaż może również być źródłem nierealistycznych pomysłów.

            W trakcie treningu omawiane są również zachowania sprzyjające twórczej pracy grupy (inicjowanie, poszukiwanie informacji, wyrażanie opinii, oferowanie informacji, precyzowanie, koordynowanie, podsumowywanie itp.) i zakłócające jej efektywną dynamikę (agresywność, blokowanie, współzawodniczenie, tendencyjność itp.). Bardzo ważnym elementem treningu jest kształcenie umiejętności i zachowań, sprzyjających pracy twórczej jednostki lub zespołu. Uzyskuje się to poprzez serię ćwiczeń, skoncentrowanych na następujących ważnych aspektach pracy twórczej:

• umiejętność współdziałania
• umiejętność skutecznego porozumiewania się werbalnego i pozawerbalnego
• pozytywny klimat pracy
• umiejętność kojarzenia nietypowych idei
• metaforyzowanie
• posługiwanie się analogią
• dokonywanie transformacji na różnego rodzaju materiałach.

            Wszystko, co zostało do tej pory powiedziane o treningu technik twórczego myślenia i rozwiązywania problemów służy przedstawieniu technik i jest fazą, która umożliwia przygotowanie uczestników szkolenia do właściwego stosowania twórczych technik. Ta faza przygotowawcza jest bardzo ważna i warunkuje w dużym stopniu sukces całego treningu.

            W trakcie szkolenia zwykle prezentowane i ćwiczone są takie techniki twórczego myślenia jak: brainstorming i metody oparte na burzy mózgów (metoda delphi, philips, tablica ogłoszeń, pascal), synektyka oraz inne formy oparte na użyciu metafory i analogii (np. metoda zmiany ról), analiza morfologiczna, bisocjacja, technika góra - dół i inne. Twórcze techniki służą rozwiązywaniu autentycznych problemów członków grupy treningowej. Jest to próba zastosowania zdobytej wiedzy w praktyce.

            Cały trening kończy się omówieniem zasad doboru właściwej techniki twórczego myślenia do konkretnego problemu oraz określeniem praktycznych obszarów zastosowań technik. Uczestnicy zwykle ze zdziwieniem zauważają dużą praktyczność zdobytych umiejętności. Z zaskoczeniem również przyznają, że byli w stanie wykonywać rzeczy, których by się nigdy nie podjęli. Część z nich wdraża pomysły w praktyce (prawdopodobnie nigdy nie zapomnę Pana, który będąc dyrektorem jednego z przedsiębiorstw pracy chronionej postanowił wdrożyć pomysł stworzenia miotły, która służyłaby do zamiatania oraz jednocześnie dawała możliwość ćwiczenia mięśni w trakcie robienia porządków - taka tańsza forma siłowni ...).

TRENING TWÓRCZOŚCI

            Trening twórczości jest swego rodzaju rozwinięciem treningu technik twórczego myślenia. Trwa kilka dni (zwykle około tygodnia) i warto go powtórzyć po upływie kilku miesięcy. Zadaniem treningu twórczości jest zwiększenie możliwości twórczych osób, biorących udział w zajęciach. Dzięki dużej ilości czasu możliwe jest przećwiczenie wielu „palcówek” (czyli ćwiczeń, usprawniających umiejętności wykorzystywane w kreatywnym myśleniu) i dokładne doświadczenie „dużych” technik wraz z fazą oceny pomysłów i planów ich wdrażania. Bezpośrednio po treningu uczestnicy odczuwają znaczny wzrost swojego potencjału twórczego. Aby efekt ten utrzymać zaleca się zwykle „follow up”, czyli kolejne, zwykle krótsze szkolenie, podtrzymujące uzyskany poziom umiejętności i usprawniające wykorzystanie technik.

PROFESJONALNE GRUPY TWÓRCZEGO MYŚLENIA - ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE

            Usługa ta polega na rozwiązywaniu konkretnych problemów na zlecenie firmy lub przedsiębiorstwa. Może to być, na przykład, wymyślenie modyfikacji produktu, która byłaby bardziej adekwatna do potrzeb klienta, stworzenie nowej linii reklamowej, sposobu kreowania określonego wizerunku firmy, określenie sposobu możliwie najefektywniejszej i najmniej kosztownej restrukturyzacji itp. W celu wykonania tego typu usługi wykorzystuje się profesjonalną grupę twórczego myślenia. Powinna składać się ona z lidera (osoby prowadzącej) i wcześniej przeszkolonych uczestników. Ważne jest, aby osoby wchodzące w skład grupy znały techniki twórczego myślenia i miały duże doświadczenie w pracy twórczej. Nie jest natomiast konieczna znajomość danej dziedziny wiedzy, z której pochodzi rozwiązywany problem.

            Inną formą realizowania tego samego celu - rozwiązywania konkretnych problemów przedsiębiorstwa - jest tworzenie zespołów twórczych wewnątrz firmy. W tym celu zewnętrzni moderatorzy przeszkalają odpowiednio dobrany i zorganizowany zespół, rekrutujący się spośród stałych pracowników firmy. Są to zwykle dynamiczne zespoły pięcio- lub sześcioosobowe. Przechodzą one dokładne szkolenie, trwające około roku i obejmujące od kilku do kilkunastu dwu lub kilkudniowych sesji. Po i w trakcie szkolenia moderatorzy monitorują proces integrowania zespołu z całą firmą. Szkolenie członków grupy powinno obejmować, oprócz technik twórczego myślenia, także bardzo dokładną analizę podstawowych sposobów rozwiązywania problemów wynalazczych, opisanych przez Altszulera.

Metody te obejmują między innymi:

• technikę kompleksu - łączenie znanych już części w nowe całości. Ta metoda została wykorzystana w budowie kombajnu, będącego połączeniem żniwiarki i młockarni
• technika reintegracji - konstruowanie nowego mechanizmu w oparciu o znany centralny element. Sposób ten użyty został w tworzeniu maszyny do pisania - centralnym elementem była dźwignia połączona z czcionką
• technika integracji koncentrującej - takie łączenie elementów, które eliminuje niektóre z nich, prowadząc do prostszych rozwiązań. Przykładem użycia tej techniki może być przeniesienie spalania z kotła w maszynie parowej do cylindrów w silniku spalinowym lub zastosowanie koła zapasowego jako zderzaka
• technika rozczłonkowania i eliminacji - dzielenie procesu na drobniejsze elementy np. procesu pracy. Poszczególne operacje mogą być przez to wykonywane przez odrębne osoby w sposób szybszy i precyzyjniejszy ze względu na stałe wykonywanie tego samego elementu
• technika analogii - naśladowanie obiektów i mechanizmów przyrodniczych lub wcześniej stworzonych przez innych ludzi, ale wykorzystywanych w odmiennych celach np. śmigło zostało stworzone na wzór spadających nosków klonowych.

            Dobór kandydatów do szkolonej grupy twórczej jest kilkugodzinnym procesem połączonym z testami sytuacyjnymi. Pozwala to na obserwację kandydata w wielu różnych sytuacjach. Należy również dbać o to, by wybrani kandydaci byli wzajemnie dopasowani i dopełniali się w zakresie umiejętności i preferencji. Dlatego też zazwyczaj zespół taki jest interdyscyplinarny i składa się z osób o różnych profesjach i doświadczeniach życiowych. Od samego początku procesu szkolenia, członkowie zespołu rozwiązują praktyczne problemy swojego przedsiębiorstwa przy użyciu technik twórczego myślenia. Sesje twórcze są często nagrywane i analizowane w celach szkoleniowych. Członkowie grupy uczą się także korzystać z pomocy ekspertów, których mogą zapraszać z zewnątrz. Po przebyciu szkolenia zespół twórczy jest gotowy do samodzielnej pracy w przedsiębiorstwie i rozwiązywania specyficznych problemów firmy. Gordon, twórca synektyki, twierdzi, że takie zespoły twórcze przynoszą swym instytucjom duże korzyści. Jest to potwierdzane przez managerów firm, zamawiających tego typu usługi.

             Psychologia twórczości znajduje coraz szersze zastosowanie w biznesie. Gospodarka rynkowa stwarza nowe możliwości i wyzwania, które mogą być z powodzeniem wykorzystywane przez przedsiębiorstwa za pośrednictwem specjalistów w dziedzinie twórczego myślenia. Dobór odpowiedniego typu aplikacji stosowanej psychologii twórczości, leży w rękach managerów i zależy od tego, czemu służyć ma zamawiana usługa.

Anna Chybicka 

dodaj swój komentarz