ŚWIAT W OCZACH DZIECKA - BABA JAGA MA TRZY ZĘBY, A DYREKTOR DUŻE BUTY...

Dla dzieci świat jest prosty. Albo coś jest czarne albo białe. To my jako dorośli już ludzie zaczynamy dostrzegać odcienie szarości i niekiedy przez to komplikować życie sobie i innym. Dziecko, jeśli kolega lub koleżanka uderzy je w przedszkolu, powie krótko: „ On / ona jest niegrzeczny, bo mnie przezywa”. Natomiast dorośli, którym zdarza się usłyszeć pod swoim adresem niemiłe słowa, nie ograniczą się to prostego wyjaśnienia, że nadawca komunikatu jest po prostu niegrzeczny. Wymyślą tysiące uzasadnień dla opisanego zachowania, łącznie z takim, że ktoś odreagowuje stres lub (co gorsza), że problem sięga wczesnego dzieciństwa itp. (kłania się Freud). Jeszcze bardziej komplikuje się sytuacja, jeśli bierze w niej udział psycholog. Wtedy z pewnością prędzej czy później padnie sakramentalne pytanie: „Czy chcesz o tym porozmawiać?”.

Powróćmy jednak do prostego świata dzieci. Obowiązują w nim klarowne zasady, także w odniesieniu do ludzi. Albo są oni dobrzy albo źli. Jeśli dobrzy, to we wszystkich aspektach bez wyjątku. Nie może być ktoś np. dobry i równocześnie nieładnie wyglądać. Według dziecięcej logiki takie połączenie jest niemożliwe. Moja czteroletnia córka bez trudu odczytuje ze sposobu ubrania bohaterów bajek, do jakiej kategorii ich zaliczyć: bohaterów pozytywnych czy negatywnych. Z góry wie, czy należy ich lubić czy wręcz odwrotnie. Wygląd determinuje więc zachowanie, a zachowanie wygląd. Tą zasadą dzieci posługują się bardzo często, co pokazuje również krótka sonda przeprowadzona w grupie trzy, cztero i pięciolatków w jednym z gdyńskich przedszkoli. Zadanie maluchów polegało na scharakteryzowaniu różnych postaci.

Oto odpowiedzi:

Kto to jest dobry człowiek?

Ładnie wygląda, jest uśmiechnięty, ma dużą czapkę jak Mikołaj i jest mały.
A jak jest duży, to nie jest dobry?
Nie, wtedy jest zły.

A jak wygląda zły człowiek?

Jest nastroszony jak kot, ma brzydkie ubranie, takie czarne albo brązowe.

A może mieć różowe?

Nie, bo różowe ma tylko Królewna Śnieżka.

Czy ona jest dobra?

Tak. I musi mieć długą suknię, długie włosy, jest piękna i kolorowa. Jest uśmiechnięta i jeszcze jest trochę w śniegu. Na nogach ma złote pantofelki.

A kto to jest dyrektor?

To jest szef i on rządzi, a jak rządzi całym krajem to jest prezydent. .Ale nie ma korony. Koronę ma król

Co to znaczy, że ktoś rządzi?

On siedzi i się bardzo brzydko zachowuje. On siedzi przy komputerze.

A jak wygląda dyrektor?

Ma spodnie, jest ładnie ubrany, na zielono i ma duże buty.

A czy dyrektor może być zły?

Nie.

A kto jest zły?

Baba Jaga

Dlaczego jest zła?

Bo porywa dzieci, lata na miotle. Jest brzydka, ma długi nos i trzy zęby. Ona ma brzydkie ubranie. Takie czarne. Nie uśmiecha się.

Właściwie w każdej definicji osoby, bez względu na to, czy dotyczyła Królewny Śnieżki czy dyrektora, znalazł się opis wyglądu zewnętrznego, szczególnie stroju. Z tego wynika, że wygląd jest dla dzieci szczególnie istotny i warunkuje ich ocenę konkretnych ludzi. Ale jak się okazuje tak jest nie tylko u dzieci. Również my dorośli posługujemy się schematami myślowymi. Szczególnie, gdy ogranicza nas czas, musimy dokonać szybkiej oceny, lubimy iść „na skróty”. Dochodzą wtedy do głosu stereotypy. Jednym z nich jest stereotyp piękna, zjawisko doskonale znane w psychologii. Polega ono na tym, że ludzie mają skłonność, co potwierdzają liczne badania, do przypisywanie osobom atrakcyjnym pozytywnych cech charakteru. Innym słowy skrót myślowy jest następujący: osoba A jest ładna, ma więc dobry charakter. Taka ocena może być oczywiście nieprawdziwa i osoba A niekoniecznie musi być dobra, ale większość z nas w pierwszej chwili tak właśnie pomyśli.

Dlaczego jednak dyrektor musi mieć duże buty, a dobry człowiek powinien być mały - to pozostanie tajemnicą dzieci.

Serdecznie dziękuje Pani Dyrektor Przedszkola nr 6 w Gdyni - Karwinach, Gabrieli Piekarskiej, a także wychowawczyniom grupy I i II: Pani Jolancie Mazurkiewicz i Pani Irenie Witek za pomoc w zebraniu materiałów. Największe podziękowania należą się oczywiście maluchom.

Katarzyna Brachowska – Przeniosło