|
|
 |
|
 |
 |
|
 |
| Czytelnia -- Szkolenia specjalistyczne dla HR -- Praktyczna teoria |
|
Praktyczna teoria
Modele teoretyczne opisujące rzeczywistość często spotykają się z ironią ze strony tzw. praktyków. Spotykałem się z sytuacją, kiedy pogardliwie mówiono: „To tylko teoria.” Jednak u podstaw tego stwierdzenia leżało założenie (można je wręcz uznać za teoretyczne), że tylko osoba, praktycznie próbująca sobie radzić z sytuacją wie co należy robić oraz, że tylko osoba, która odniosła sukces zna receptę na sukces. Rozwijając dalej założenia można zauważyć, że myśląc w ten sposób zakładamy, że coś co było dobre dla kogoś konkretnego, w konkretnej sytuacji, będzie równie dobre dla kogoś innego, w innej sytuacji. Tworzymy w ten sposób model (teoretyczny) opisujący rzeczywistość w oparciu o jednostkowe doświadczenie. Sprawy mają się znakomicie, jeśli osoba służąca nam radą miała dużo doświadczeń i w oparciu o ich wielość uogólniła wnioski. W przeciwnym razie możemy znaleźć się w sytuacji opisanej w opowieści sufickiej:
„Kilku mędrców - ślepców wyruszyło za miasto, aby wreszcie dać dokładny opis słonia, ponieważ zwierzę to właśnie przybyło w okolice miasta: - Jeden z nich, który dotknął nogi słonia rzekł - Słoń jest długi i pionowy, lekko porowaty. - Drugi, który złapał za trąbę słonia rzekł – Słoń jest giętki i wijący się. - Trzeci trzymający ucho słonia powiedział – Nie to wszystko teoria, słoń jest płaski, falujący. Wszyscy mieli rację."
Jak to drzewiej bywało
Kiedy Pitagorejczycy odkryli wzór obliczający przekątną kwadratu, a przypomnijmy, że wynosi on Ö`2, czyli bok kwadratu razy pierwiastek z dwóch, swoje odkrycie trzymali w głębokiej tajemnicy. Sądzili, że odkrycie liczb niewymiernych, nie istniejących w rzeczywistości, ale istniejących w geometrii, może mieć fatalne skutki, łącznie z zamieszkami. Staro indyjski epos „Ramajana” był uważany przez Hindusów za świętą księgę. Jej świętość była tak duża, że wystarczyło ją przeczytać, aby stać się kimś lepszym. Nic więcej nie trzeba robić, aby wznieść się na wyższy poziom świętości – tylko przeczytać. Przykłady te pokazują niebywały szacunek do wiedzy, szacunek nabożny. U podstaw tego szacunku leży przekonanie o władzy jaką ma nad naszym życiem wiedza, wystarczy wiedzieć by się zmienić. Jedynym problemem,. aby wieść szczęśliwe życie to brak wiedzy, wiedzy potrzebnej do szczęścia. Ten nurt myślenia owocował poszukiwaniami wiedzy tajemnej, tajemnymi stowarzyszeniami posiadającymi niedostępną innym wiedzę, kamieniem filozoficznym. Metodą nauczania jest model: mistrz (ten który wie) i uczeń (ten, który nie wie). Z drugiej strony, po ulicach Aten spacerował Sokrates, mędrzec wiedzący wszystko, a więc nic. Wedle niego nie ma żadnej wiedzy do zdobycia, żadnej wiedzy tajemnej, jest tylko prawda do odkrycia, w dialogu. Najwyższą zaś wiedzą jest stwierdzenie: „Wiem, że nic nie wiem”. Jego metodą nauczania była tzw. metoda porodowa. Rolą nauczyciela w tym procesie była pomoc uczniowi w odkryciu jego własnej wiedzy, którą uczeń już posiadał, choć o tym nie wiedział. Można więc zadać pytanie czy istnieje jakaś wiedza (np. w postaci modelu) do przekazania czy też wiedzę można odkryć niejako w sobie? Jedynym modelem wówczas byłby tylko model opisujący sposób odkrywania wiedzy. Czym są modele teoretyczne
Nauka o zarządzaniu zna bardzo wiele modeli, można czasem mówić o modach na pewne modele. Jedne z nich pojawiały się na krótko, inne zagościły na dobre w myśli o zarządzaniu. Wymieńmy tylko kilka z nich:
Lista ta z pewnością mogłaby być znacznie, znacznie dłuższa. Przyjrzyjmy się wspólnym cechom modeli. Modele opisują rzeczywistość Oczywiście można zauważyć, że opis rzeczywistości może być błędny, opis nie jest rzeczywistością. Jak opisać smak wody? - najłatwiej jest się jej napić i nic więcej nie trzeba, by wiedzieć jak smakuje woda. W przypadku modeli zarządzania ważne jest, aby model jak najwierniej opisywał fragment rzeczywistości życia firmy. Musimy jednak pożegnać się z marzeniem o istnieniu idealnego modelu, będącego remedium na każdy problem i w każdej sytuacji. Rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana i bogata niż się śniło filozofom.
Modele uogólniają doświadczenia
Modele zbudowane są na obserwacji wielu doświadczeń, przypadków. Podają rozwiązania uwzględniając tę różnorodność sytuacji i zdarzeń. Można im postawić zarzut, że choć sprawdziły się w wielu przypadkach to w jakimś konkretnym mogą być błędne. Jeśli jednak model jest oparty o analizę wystarczającej ilości poszczególnych przypadków takie ryzyko jest minimalne. Pozwalają interpretować rzeczywistość, napływające informacje. O tym, że żyjemy w świecie zalewanym przez informację nikogo przekonywać nie trzeba. Natłok informacji jest tak wielki, że z trudem sobie z nim radzimy. Modele mogą ułatwić nam selekcję informacji, ich interpretację, wybór informacji ważnych i odsianie nieważnych. Model strukturuje napływające informację, nadaje im sens, określa jakie informacje powinniśmy posiadać , jakie wykorzystać, a na jakie nie zwracać uwagi. Model przekształca informacje w użyteczne dane.
Pozwalają zadawać właściwe pytania.
Modele pozwalają zadać odpowiednie pytania: tam gdzie należy pytają : dlaczego, w innym miejscu: jak, po co. Czasami ważniejsze od pytania: jak coś zrobić, jest zadanie sobie pytania: dlaczego to coś w ogóle robić? Modele nadają porządek kolejności pytań, a co za tym idzie kolejności odpowiedzi na nie.
Praktyczna teoriaDo pustelnika udał się z prośbą o radę jeden ze starców. Po wizycie uzyskał satysfakcjonującą go odpowiedź. Jednak wracając do domu zapomniał o tym co usłyszał. Wrócił do pustelnika z prośbą o ponowną radę w tej samej sprawie, tym razem jednak trochę się wstydził. Pustelnik spokojnie dał mu stosowną radę. Starzec wrócił do domu, a w drodze przypomniał sobie o jeszcze jednej sprawie. Wrócił więc do pustelnika po raz kolejny. Takie powroty zdarzyły się jeszcze dwa razy. Starzec w końcu zaczął przepraszać pustelnika. Pustelnik rzekł: Zapal świecę, a obok niej postaw drugą. Starzec uczynił jak mu polecił pustelnik. Teraz od palącej się świecy zapal tę drugą. Starzec zapalił świecę od świecy. Czy pierwsza świeca straciła coś ze swojego blasku choć odpaliłeś od niej kolejną? Czy mądrość jest rzeczą, którą można stracić udzielając jej innym? – spytał pustelnik. Zarówno Pitagoras jak i Sokrates mieli rację. Istnieje wiedza, która może czynić dobro lub zło, ale ważny jest także sposób jej przekazywania. W dialogu możliwe jest dopasowanie (odkrycie w sobie wiedzy) modelu teoretycznego do konkretnej sytuacji.
Podsumowanie
Stojąc wobec złożonej sytuacji menedżerowie podejmują decyzje, wybierają działania w ich ocenie najlepsze, wziąwszy pod uwagę dostępne informacje. Zawsze przy tym kierują się jakimś modelem dającym im przesłanki do podjęcia decyzji czy działań. Nawet najbardziej praktyczny z praktycznych szefów, choćby nieświadomie, czyni jednak pewne założenia (patrz artykuł poświęcony modelom umysłowym). Nie sposób jest działać w próżni, kierować się tylko obiektywnymi danymi. Interpretacja danych, informacji dokonuje się zawsze w oparciu o jakieś założenia, czyli jakiś model. ważne jest zatem, aby świadomie wybierać model, służący do analizy sytuacji, podjęcia decyzji. Czemu nie skorzystać z modeli, które znalazły swoje zastosowanie w innych sytuacjach, zostały zbudowane na obserwacji dużej liczby przypadków? Czyli skorzystać z teorii.
Jarosław Chybicki Komentarze do tego artykułu:
|
|
|
|
|
|
|
 |
Copyright © 2005 ProFirma
al. Niepodległości 606/610, 81-879 Sopot, tel. (058) 763-53-45/47
|
|