Inteligentne metafory

Artykuły z tej kategorii: Jak się zaprezentujesz, tak.... Inteligencja emocjonalna drogą do sukcesu. Kompetencje to nie wszystko … Autoprezentacje Sztuka relaksacji Polecane szkolenia: Moderacja pracy nad problemem Aktywny trening antystresowy Zarządzanie karierą i rozwojem W poszukiwaniu mocy osobistej

Natura metafory

Idąc ulicą spotkałem mojego przyjaciela, który, z wypiekami na twarzy zaczął opowiadać mi niezwykłe zdarzenie. Parę chwil temu podszedł do niego policjant i poprosił o dokumenty. Mój znajomy odmówił okazania swojego dowodu osobistego. Wtedy policjant złapał go za gardło i potrząsnął. Dla zilustrowania dramatyzmu sytuacji mój przyjaciel złapał także mnie za gardło i silnie potrząsnął, aż zajęczałem. Kiedy wreszcie dał mi spokój powiedział: „Dziwne zdarzenie, nieprawdaż. Ja nigdy nikogo bym tak nie potraktował.” Wtedy zacząłem myśleć: „Z jednej strony mówi, że nigdy by czegoś podobnego nie zrobił, ale z drugiej strony, szyja boli mnie tak, że nie mam wątpliwości, że to zrobił. O co tu chodzi?” Chodziło o naturę metafory.

Metafora oddziałuje w dwóch wymiarach. Pierwszy z nich to opowieść stanowiąca fabułę metafory, drugi - to czas, w jakim opowiadana jest metafora. Nasz umysł często nie dostrzega równoczesności tych dwóch wymiarów i traktuje metaforę tylko jako opowieść, a przecież to, co się dzieje w trakcie opowieści, jest równie ważne, jeśli nie ważniejsze. Naszą uwagę zaprząta czas opowieści, zdarzenia jakie mają miejsce w czasie jej trwania, a nie związki tej opowieści z czasem aktualnym.

 

Do czego może służyć metafora?

Próbując zdefiniować tak złożone zjawisko jakim jest metafora, natrafimy na wiele trudności związanych z bogactwem jej form. Na użytek niniejszego artykułu przyjmijmy robocze rozumienie metafory jako opowieści z fabułą. W takim ujęciu metaforą może być anegdota, dykteryjka czy dłuższa historia, która obrazuje jakieś zdarzenie, problem czy zjawisko. W pewnym sensie większość modeli stosowanych w nauce o zarządzaniu jest formą metafory.

Działanie metafory jest bardzo ciekawe. Opowieść przebiega w swoim własnym czasie, a z drugiej strony jest odnoszona przez słuchacza do jego własnego czasu i doświadczenia. Ten drugi proces przebiega w dużej mierze nieświadomie, a przynajmniej w taki sposób, że słuchacz nie odnosi wrażenia, iż jest poddawany procesowi sugerowania rozwiązania danego problemu. Fabuła opowieści na tyle zaprząta uwagę, że sugestie podawane w metaforze są niezauważalne.

 

Zastosowanie metafory w komunikacji, negocjacjach i przekonywaniu

Użycie metafory w negocjacjach jest często opisywane jako jedno z narzędzi manipulacji. Kiedy jedna ze stron rozpocznie: „Ach, przypomina mi to pewną historię...” warto wzmóc czujność. Z drugiej strony sami możemy, postępując w ten sposób, sugerować rozwiązania danej sytuacji w sposób oględny, nie wprost. Dodatkowo metafora będzie dobrą okazją do nabrania pewnego dystansu wobec rozmowy, stanowić może chwilę relaksu.

 

Metafora w zmianach postaw

Dobrze przygotowane i zrealizowane szkolenie z reguły wpływa na zmianę trzech głównych poziomów funkcjonowania ludzi: wiedzy, umiejętności i postawy. Z doświadczenia wielu trenerów wynika, że najtrudniejszym do zmiany, choć jednocześnie najbardziej efektywnym w sensie korzyści szkoleniowych, jest poziom postaw. Zmiana na tym poziomie wiąże się z przełamaniem barier, stereotypowych sposobów funkcjonowania i myślenia.

 

Podczas szkoleń związanych z przełamywaniem stereotypów zdarzało mi się słyszeć następującą opowieść:

„Na początku naszego wieku żartowano, że psychologia jest nauką o zachowaniu szczurów, ponieważ większość badań przeprowadzana była na tych właśnie zwierzętach. W końcu jeden z badaczy zdecydował się wyjaśnić, jakie są naprawdę różnice w zachowaniu ludzi i szczurów. W tym celu zbudowano dwa identyczne labirynty: jeden duży - dla ludzi, drugi mały - dla szczurów. Różnice polegały też na rodzaju przynęty: dla szczurów był to kawałek jedzenia, dla ludzi - kilka dolarów. Sprawdzano, jak szybko ludzie, w porównaniu do szczurów, nauczą się bezbłędnego chodzenia po labiryncie. Wyniki ludzi były lepsze. Potrzebowali około połowę mniej prób, aby przejść labirynt bez błędu. Ciekawsze jednak były obserwacje związane z wygaszaniem zachowania polegającego na chodzeniu po labiryncie. Badacz usunął przynętę z końca labiryntu, tak że chodzenie po nim nie miało już sensu. I tym razem wyniki uzyskiwane przez ludzi różniły się od zachowań szczurów. Szczury po dwóch, trzech próbach przestawały chodzić po labiryncie. Ludzie podobno włamywali się w nocy do laboratorium, aby jednak sprawdzić, czy na  końcu labiryntu nie ma kilku dolarów...”

 

Metafora w rozpoczynaniu wystąpień publicznych

Rozpoczynając wystąpienie dotyczące nowego tematu metafora może pomóc zbudować u słuchaczy pozytywne nastawienie wobec zagadnienia, może być wprowadzeniem do tematu wystąpienia, jego zapowiedzią lub opisem stanu, jaki chcemy wywołać u słuchaczy podczas prezentacji. Załóżmy, że zaczynamy prezentację dotyczącą komunikacji w firmie:

„Pewien spadochroniarz po wyskoczeniu z samolotu nieszczęśliwie wylądował na drzewie. Przez jakiś czas próbował wyplątać się z gałęzi, jednak bez większego efektu. Do tego zupełnie nie wiedział gdzie jest, jak daleko od celu. Kiedy szarpał się z gałęziami zobaczył przechodzącego drogą człowieka. Zaczął do niego krzyczeć. Człowiek spojrzał w górę.

 - Gdzie jestem? – spytał spadochroniarz.

 - Na drzewie – brzmiała odpowiedź

 - Pan z pewnością jest księdzem – odkrzyknął spadochroniarz

 - Tak – powiedział człowiek- Skąd pan wie?

 - Ponieważ pańska odpowiedź jest bez wątpienia prawdziwa i bez wątpienia bezużyteczna

Na naszym spotkaniu chciałbym zajmować się odpowiedziami prawdziwymi, ale użytecznymi...”

 

Zachęcenie do wypowiedzi na podobny temat

Proces komunikacji jest procesem wymiany informacji. Taka najprostsza definicja komunikacji zakłada pewien stopień dobrej woli u uczestników procesu komunikacji, dobrej woli do udzielania informacji. Dobrze jednak wiemy, że w trakcie rozmowy ludzie niechętnie udzielają informacji na swój temat. Taka blokada jest istotną przeszkodą w procesie komunikacji ponieważ może utrudniać zrozumienie postawy drugiej osoby i jej interesów. Metafora pomaga doprowadzić drugą osobę do bardziej szczerych wypowiedzi, do udzielania pełniejszej informacji. Najprostszą drogą jest opowiedzenie historii o sobie na podobny temat. W ten sposób zachęcimy drugą osobą do podzielenia się informacjami o niej samej. Na przykład w trackie rozmowy z młodym, świeżo zatrudnionym podwładnym zauważamy jego wyraźny opór i lęk przed ujawnianiem swoich obaw, postaw i lęków. Możemy powiedzieć:

 

Podsumowanie

Metafora jest przydatnym narzędziem komunikacji między ludźmi. Jej siła polega na tym, że w swej jawnej warstwie przekazuje nieco inną treść niż w warstwie ukrytej. Naszą uwagę zaprząta głównie treść jawna. Treść ukryta przeznaczona jest raczej dla naszej nieświadomości. Każdy z nas może stworzyć swoje własne metafory i wykorzystywać je w różnych sytuacjach. Konstruując swoje metafory warto pamiętać o tym, że sugestia podawana w metaforze winna być w pewnym stopniu zakamuflowana.

 

Jarosław Chybicki

Komentarze do tego artykułu:

---

az, annaz74(at)o2.pl Ciekawy artykuł, zatrzymał i zainteresował, bo wie Pan, pewnego dnia w mojej firmie... ;) [ dodano: Piątek, 28 Grudzień 2007 ]