Medytacja

Zdrowie – medytacja.

Ten punkt wydaje się zarówno najłatwiejszy do rozwinięcia, wszakże nie trzeba chyba nikogo przekonywać o wartości zachowania dobrego zdrowia, jak i najlepiej udokumentowany poprzez badania naukowe. Ostatnio coraz większą popularność zdobywa pojęcie „wellness” wynikające z obserwacji prostego faktu, że aby w pełni cieszyć się osiągniętymi sukcesami zawodowymi, warto zadbać o możliwość pełnego z nich korzystania poprzez dbałość o swoje zdrowie fizyczne jak i psychiczne. Można też zauważyć, że dla menedżerów dbałość o zdrowie jest najlepszym argumentem do wejścia na drogę autorefleksji, a więc na drogę rozwoju duchowego. Mijają, miejmy nadzieję, bezpowrotnie czasy, kiedy pracoholizm uznawany był za zaletę. Pracoholik to osoba efektywna na krótkim dystansie, podczas gdy praca to raczej bieg długodystansowy, być może nawet nie mający mety. A do tego w zmieniającym się nieustannie środowisku. Trudno już osiągnąć rzeczywisty i długotrwały sukces niedosypiając po nocach, prowadząc skrajnie niehigieniczny tryb życia. Do dobrego tonu należy dobra sylwetka, kondycja i ogólne zadowolenie z życia. Pracownik efektywny to pracownik w dobrym zdrowiu, wypoczęty i mający szczęśliwe życie prywatne.

 

W zakresie dbałości o nasz dobrostan zarówno fizyczny jak i psychiczny wiele do zaoferowania mają drogi rozwoju duchowego. Przyjrzyjmy się medytacji. Na początek słownikowa definicja: „Medytacja (łac. meditatio - zagłębianie się w myślach, rozważanie, namysł) Praktyki mające na celu samodoskonalenie, zalecane szczególnie przez religie Wschodu, takie jak buddyzm, zen, taoizm, konfucjanizm, hinduizm, a ostatnio także przez niektóre szkoły psychoterapeutyczne. Elementy medytacji dają się również zauważyć w chrześcijaństwie i islamie. Wbrew źródłosłowowi nie ma ona nic wspólnego z namysłem, często jest wręcz jego przeciwieństwem.”

Jak wynika z definicji, medytacja jest jedną z ważniejszych, by nie powiedzieć podstawowych technik rozwoju duchowego. Odmian medytacji jest bardzo wiele. Również w chrześcijaństwie można mówić o medytacji, choćby monotonne recytowanie różańca czy modlitwa są jej formami. W zależności od tradycji religijnej cele medytacji są rozmaite: kontakt z Bogiem (Chrześcijaństwo), osiągnięcie pełnej kontroli nad własnym ciałem (Joga), czy wreszcie poznanie własnej natury, oświecenie (Zen). Techniki medytacji mogą przybrać formę siedzenia bez ruchu jak w Zen, recytacji mantr czy modlitw, wizualizacji, transu jak w psychoterapii. Dociekliwy Czytelnik znajdzie w wielu książkach znacznie bardziej szczegółowe informacje na temat technik medytacyjnych. W tym miejscu zwrócę uwagę na wyniki niektórych badań prowadzonych wobec osób medytujących.

 

Badania nad medytacją spowodowały, że lekarze uznali, że uzyskano poprawę lub wyleczenie w wielu chorobach: nadciśnieniu, arytmii serca, bezpłodności, PMS (syndrom napięcia przedmiesiączkowego), chronicznym bólu, migrenie, bezsenności, zaburzeniach psychosomatycznych, łagodnej depresji, niepokoju, obniżonym poczuciu własnej wartości, w pracy ludzie rzadziej korzystali z urlopów chorobowych, radzeniu sobie ze stresem. Według innych źródeł medytację wykorzystuje się do leczenia: AIDS, astmy, bólów głowy, chorób serca, cukrzycy, łuszczycy, nadciśnienia, nerwicy, otyłości, raka, uzależnień. Medytacja znajduje także zastosowanie w sporcie, organizacji pracy, pracy twórczej, czasem nawet w szkołach. To tylko niektóre z leczniczych oddziaływań medytacji. Medytacja staje się częścią pop kultury.

 

Podczas medytacji można zaobserwować obniżone tętno, zmniejszone ciśnienie krwi, niższy poziom metabolizmu, mniejszą częstotliwość fal mózgowych, zwiększenie oporu elektrycznego skóry wynikające z głębokiego relaksu. W dłuższym okresie czasu skutki są jeszcze wyraźniejsze i większe: wyższy poziom serotoniny (hormonu szczęścia), większą zdolność koncentracji, zmniejszoną podatność na stres, ogólne zmniejszenie zaburzeń psychosomatycznych, zwiększony poziom energii życiowej oraz wiele innych.

 

Bardzo ciekawe badania nad falami mózgowymi opisuje Goleman w książce „Emocje destrukcyjne. Dialog naukowy z udziałem Dalajlamy”. Na potrzeby tego artykułu zauważmy tylko, że badania, zaawansowanego w praktyce medytacji mnicha buddyjskiego, doprowadziły naukowców do zainicjowania serii eksperymentów nad niezwykłymi ludźmi, którzy swą niezwykłość osiągnęli dzięki medytacji właśnie. Światowej sławy psycholog Paul Ekman był szczególnie poruszony faktem, że w trakcie medytacji u medytującego mnicha nie pojawiły się odruchy bezwarunkowe tzw. wzdrygnięcia po hałasie strzału z pistoletu. Badania medytacji i medytujących osób wzmocniły znacznie nurt tzw. psychologii pozytywnej czyli badań tego co w ludziach dobre w przeciwieństwie do dominującego badania ciemnej strony ludzkiej psychiki. Ekman będąc pod wrażeniem medytującego mnicha sformułował wyróżniki niezwykłości osób zaawansowanych w medytacji. Po pierwsze są to osoby, od których emanuje wyczuwalna dobroć. Po drugie: są to osoby bezinteresowne, całkowicie nieegoistyczne, tak jakby egoizm i nieustanna dbałość o własne interesy nie była im do niczego potrzebna.  Po trzecie: są to osoby przyciągające innych, ludzie w ich obecności dobrze się czują. Po czwarte wreszcie: osoby takie mają niezwykła zdolność koncentracji i uwagi, robią jedną rzecz na raz, na przykład zwykły człowiek wykonując jakąś czynność myśli przeważnie o tysiącu innych rzeczy. Osoby zaawansowane w medytacji koncentrują się tylko na tym co robią, zachowując całkowity spokój umysłu.

 

Zauważmy na zakończenie krótkich rozważań o medytacji, że powyższa charakterystyka osób długo medytujących jest przeciwieństwem Typu zachowania A. Dla przypomnienia Typ A to osoby w dużym stopniu narażone na choroby cywilizacyjne i charakteryzujące się pośpiechem, nastawieniem rywalizacyjnym czy wreszcie wrogością wobec innych. Typ A z pozoru sprawia wrażenie osoby dobrze funkcjonującej zawodowo: robi wszystko szybko i w pośpiechu, „przykręca śrubę” sobie i innym, jest stale na wysokich obrotach, nie czuje fizycznego zmęczenia. Jednak taki wzorzec zachowania doprowadza do krańcowego wyczerpania organizmu i w końcu choroby wieńcowej. Jest więc w efekcie nieskuteczny. Medytacja zaś prowadzi nie tylko do dobroczynnych zmian fizjologicznych i psychologicznych. Jest także metodą całkowitej przebudowy osobowości człowieka. Pewnie z tych powodów jest jednym z najważniejszych elementów praktyk mistycznych. Jakusho Kwong mawia, że medytacja jest „cichą rewolucją”.

Artykuł pochodzi z drugiego numeru Zeszytów Naukowych Meriutm. Autorem jest Jarosław Chybicki